W klasycznej logice definicja to odpowiedź na pytanie: co to jest? Arystoteles, a za nim cała tradycja Zachodu, sądził, że poprawna definicja powinna zawierać wyliczenie istotnych cech danego przedmiotu. Istotnych to znaczy takich, które sprawiają, że jest to to ten przedmiot, a nie inny, przy czym przedmiot definicji wzięty był w tzw. supozycji formalnej, tzn. jako pewien gatunek. Filozofowie i logicy średniowiecza ukuli formułę poprawnej definicji, która powinna wskazywać tzw. rodzaj bliższy i różnicę gatunkową. Zgodnie z tą formułą odpowiedź na pytanie: „Czym jest człowiek?” odpowiedź może brzmieć: „Człowiek jest zwierzęciem rozumnym” (definicja Proklosa), albo: „Człowiek jest nieowłosioną małpą wąskonosą” (definicja Desmonda Morrisa). W każdej z tych definicji wskazany zostaje rodzaj, do którego należy dany gatunek (zwierzę, małpa wąskonosa) i to, co różni przedmioty należące do tego gatunku od innych rzeczy tego rodzaju (rozumne, nieowłosiona).

W retoryce definiowanie jest jednym z narzędzi przekonywania przynależących do sfery logosu, a zasady posługiwania się nią określa się z punktu widzenia praktyki retorycznej. Jak zatem definiować, żeby miało to sens perswazyjny? Istnieje kilka prostych metod definiowania retorycznego. Oto cztery z nich.

Przez synonimy i antonimy

Zdefiniować to, o czym chcecie mówić możecie przez poddanie synonimów wyrażenia definiowanego. Kiedy chcecie wyjaśnić na czym polega niezłomność, możecie powiedzieć, że niezłomność to niewzruszoność, pryncypialność i nieugiętość, albo jako przeciwieństwo chwiejności czy słabości. Pamiętaj jednak, że jeżeli zarówno wyrażenie definiowane jak i antonimy, których użyjecie będą miały charakter pochwalny, to definicja, która powstanie będzie tzw. quasi-definicja perswazyjną i będzie zmieniać sens emocjonalny definiowanego (np.: „Niezłomność to przeciwieństwo giętkości”).

Przez etymologię

Definiowanie przez etymologię polega na podaniu pochodzenia danego wyrażenia. Możecie np. zdefiniować policjanta, jako sługę obywateli (łac. polites – obywatele), albo anarchię jako brak zasad współżycia społecznego (gr. an-arche – bez zasad). Definiując w ten sposób będziecie mogli wyzyskać subtelne odcienie znaczeniowe, które powiązane są z definiowanym wyrażeniem. Definicja taka często odbiega od klasycznych zasad definiowania, ale znakomicie nadaje się do celów perswazyjnych.

Przez opis

Definiując w ten sposób odpowiadacie na pytanie o przedmiot definiowany poprzez jego obszerny opis przedmiotu. Ów opis może zawierać metafory i porównania, a przyjmują formę opisów prozatorskich.

Przez przykład (exemplum)

Definiowanie przez podanie wyrazistych perswazyjnie przykładów przedmiotów definiowanego rodzaju jest ulubiona figurą nauczyciel i kaznodziei. Definicja taka może zawierać  wyrazisty przykład (np. niezłomność zdefiniować można przez wskazanie na przykład niezłomnego wodza, żołnierza, kapłana itd.) albo przez anegdotę, która w dobitny sposób ukaże istotę definiowanego przedmiotu (np. tę samą niezłomność można zdefiniować przez opowieść o tym, jak Michał Wołodyjowski wysadził się w Kamieńcu Podolskim).

Jakąkolwiek metodą definiowania zdecydujecie się posłużyć pamiętajcie, żeby wyrażenie definiowane było mniej zrozumiałe niż wyrażenia, przy pomocy których będziecie definiować jego znaczenie. Nie używajcie też wyrażenia definiowanego w części definiującej, bo wpadniecie w błędne koło. Zwróćcie też uwagę, żeby nie używać wyrażeń pochodnych względem terminu definiowanego (np. sprawiedliwość to zaleta, którą posiadają ci, którzy postępują sprawiedliwie). Dbajcie też o to, żeby definicja była sformułowana pozytywnie, a nie negatywnie. Nie definiujcie więc uczciwości jako cnoty przysługującej tym, którzy unikają kłamstwa.

[Wylicznie metod definiowania opieram na podręczniku Edwarda Corbetta Classical Rhetoric for modern students].